Oorlog en vrede

De voorbije weken heb ik twee verfilmingen van dit monumentale werk van Leo Tolstoj bekeken (dat ik zelf nog niet gelezen heb en dus via deze films ontdekte).
Een van de Amerikaanse beroemde pionier-regisseur King Vidor en de andere van de Sovjet-Rus Sergej Bondarchuk.

King Vidor is een van de grote namen van de Amerikaanse cinema. Volgens het aan hem gewijde Wikipedia-artikel was hij 7 decennia lang in de filmindustrie actief. Zelf kende ik zijn faam als regisseur die met grote menigten figuranten werkte. Enkele van zijn films werden klassiekers (ook uit de stomme periode).

Over Bondarchuk weet ik veel minder, daarvoor moet ik de extra's bij mijn editie eens raadplegen.

Beide films zijn groots opgezette projecten, maar Bondarchuks versie is dat in een overtreffende trap. Het oorspronkelijke werk duurde 8 uur (480 minuten). Helaas lijkt anderhalf uur daarvan onherroepelijk verloren (wegens slordigheid, minderwaardige kwaliteit van een deel van de gebruikte pellicule enz.). Althans dat zou moeten blijken uit een van de interviews die er als extra zijn bijgevoegd en ook uit het feit dat mijn editie (de Ruscico-versie) claimt de meest volledige te zijn die verkrijgbaar is. Dit valt soms ook op, als er bijzonder bruuske overgangen zijn, daar waar doorgaans geleidelijk gebeurt (zo zit Pierre Bezoechov op een bepaald moment met een Frans officier bij hem in Moskou aan tafel te dineren en het volgende moment staat Moskou reeds in brand). Dit stoort soms wel, evenals de vaak trage ontwikkeling van het verhaal of de innerlijke bespiegelingen van de personages. Mede daarom is het uitkijken van deze film een echte uithoudingstest, maar wel een die loont.

Er zouden ruim 100.000 mensen hebben meegespeeld als figurant in de film en naar verluidt werden er 35.000 kostuums voor gemaakt. Het maken van deze film nam ettelijke jaren in beslag en het zou nog steeds (rekening houdende met de inflatie) de allerduurste film ooit gemaakt zijn. De regisseur kon rekenen op de volledige medewerking van het staatsapparaat en ook van het Rode Leger (vandaar het immense aantal figuranten). Er mocht worden gefilmd in paleizen en op sommige haast letterlijk oogverblindende locaties.
De slag bij Borodino vormt een bijzonder indrukwekkend hoogtepunt van de film : duizenden en duizenden figuranten, fraaie choreografie en camerastandpunten, het uitwerken alleen al ervan moet een huzarenstuk geweest zijn, om van het filmen op zich van het geheel niet te spreken.
De Russische verfilming vat vermoedelijk ook veel meer de zogenaamde typische Russische (volks)aard weerspiegelen dan King Vidors versie. Zoals wel meer Russische films maakt de regisseur ook gebruik van een soort onirische scènes, als de personages in gedachten verzonken zijn, wat voor een wat onaards effect zorgt en waardoor het tempo heel erg gedrukt wordt. Dankzij de lengte van de film, en omdat hij door Russen werd gemaakt, besteedde men veel aandacht aan de zieleroerselen van de hoofdpersonages (er heerst ook innerlijk oorlog en vrede).

Deze film werd internationaal bekroond en wordt door kenners beschouwd als een absoluut cinematografisch hoogtepunt. Zelf weet ik er veel te weinig van om zo'n bewering al dan niet te steunen, maar ik ben wel tevreden dat ik hem gezien heb en eigenlijk zou ik hem minstens een 2de maal moeten bekijken.

De film van King Vidor ruimt daar heel wat minder plaats voor in, maar hij duurt dan ook 'maar' half zo lang : 3 uur en een half. Deze versie vormt eigenlijk een goed alternatief voor wie het echte werk niet ziet zitten wegens z'n lengte. Absolute troef is de ravissante Audrey Hepburn als Natasha, geflankeerd door een toch ietwat miscaste Henry Fonda en ook Mel Ferrer, Hepburns echtgenoot toen de film gedraaid werd en uitkwam (en die ik eigenlijk helemaal niet ken). Ook hier weer een groots opgezet project, maar meer op Westerse leest geschoeid, dus wat meer op actie en de intrige gericht dan Bondarchuks opus.

Eigenlijk vullen de twee films elkaar mooi aan en zijn ze beide de moeite van het bekijken waard. Iemand die nog geen van beiden heeft gezien, zou ik aanraden te beginnen met King Vidors versie, die toch kijkvriendelijker is en op sommige vlakken ook gewoon makkelijker om te volgen (zo toont de Amerikaanse regisseur op een begrijpelijker manier waarom en hoe de relatie tussen Natasha en vorst Bolkonski wordt afgebroken en heeft hij meer aandacht voor de Franse terugtocht uit Moskou en het bloedbad aan de Berezina). Wie daarna nog zin heeft in meer Oorlog en vrede kan het boek lezen of de Bondarchuks film trachten te bemachtigen of beide uiteraard.

Dit stukje vormt het eerste luik van een zogenaamd 'Napoleontische cyclus'. Hopelijk volgt binnenkort het tweede.