Geschiedenis van het marxisme (bis)

U had nog een bericht van me te goed n.a.v. dit.

Wel, het is voor mij bijzonder interessant weerlezen geworden, al was het maar om de meters stof weg te vegen die zich op m'n ooit vergaarde kennis ter zake had opgehoopt. Boeiend, maar ook vermoeiend, want lang geen makkelijke lectuur, integendeel.
Wat er wel een speciale dimensie aan verleende, was de context waarin ik het las : de internationale financiële crisis die zich volop voltrok. Het leek wel een op ander teken, maar ik vrees dat ik niet de geschikte persoon ben om dat dan correct te interpreteren. Na het marxisme het (neo)kapitalisme effectief dood en begraven ? Geen idee eerlijk gezegd, maar van het eerste ben ik echter bijna zeker dat het nog een toekomst heeft.
Het boek heeft me namelijk wèl in de mening gesterkt dat het marxisme wel degelijk nog relevant kan zijn als analyse-instrument om onze economie te helpen begrijpen en eventueel enkele alternatieven aan te reiken.

Daarnaast vraag ik me eveneens af hoe lang de mens het huidige economische model van steeds maar economische groei gaat kunnen volhouden. Dat bedrijven winst moeten maken, daar heb ik intussen mee leren leven (en ik ben niet zeker dat Marx iets tegen het begrip winst op zich had). Waar ik het wel nog steeds moeilijk mee heb, is volgens onze logica dat die winst jaar na jaar moet groeien en liefst zo veel mogelijk.
Net nog (deze paragraaf schrijf ik enkele dagen later dan de rest) las ik dat de petroleumsector het voorbije kwartaal nooit gezien winsten boekt. Daarnaast gaat BP er prat op dat ze hun marges nog moeten vergroten en dat dit mee gerealiseerd zal worden door duizenden mensen te ontslaan. En de beurzen onthalen dergelijk nieuws doorgaans instemmend.

Over het feit of het als maatschappelijk model deugt, durf ik me niet uitspreken. Vermoedelijk niet, maar dat geldt net zo min voor het zuivere kapitalisme dat anderen bepleiten. Daar moet dan ook bij worden aangestipt dat het marxisme zoals bedoeld door Karl Marx en Friedrich Engels ook nergens gerealiseerd werd (net zomin als het zuivere kapitalisme overigens).

Kolakowski, en met hem Marx, heeft me verschillende keren achtergelaten tijdens m'n lectuur. Vooral de economische en zuiver filosofische hoofdstukken bleken ook na een tweede of derde lezing nauwelijks te doorgronden. Ik moet zeker ten minste nog alle aangestreepte passages herlezen voordat ik de betekenis en draagwijdte van het gelezene beter zal snappen.

Wat ik echter wèl al begrepen heb, is dat zijn theorie groot onrecht werd aangedaan door diegenen die er zich op beriepen en ze zo compleet in discrediet hebben gebracht. Zo was Marx een groot tegenstander van censuur en beoogde het marxisme een volledige ontplooiing van elk individu en dus geen grijze eenheidsworst, wel integendeel.

Voorts beschouwde Marx het kapitalisme als een noodzakelijke stap op weg naar het communisme of marxisme (niet noodzakelijk hetzelfde ; en dat uitgerekend in Rusland een revolutie uitbrak en slaagde stelde heel wat marxisten voor een raadsel, want dat land aanzagen velen als achterlijk en agrarisch, hoegenaamd nog niet kapitalistisch) en waren het niet per se de erbarmelijke levensomstandigheden van het proletariaat die hem het meest schokten of stoorden, maar de vervreemding van de proletariër. En precies daaraan zou het marxisme een einde maken.

En net dat optimistische toekomstbeeld komt op mij eigenlijk bijzonder naïef over. Akkoord, Marx was niet bepaald een romantisch dromer, maar zijn uiteindelijke ideale maatschappij lijkt wel te zijn weggeplukt uit een of ander bucolisch plaatje, waarin iedereen heel gelukkig zichzelf kan zijn, met respect voor de ander. Evenmin deel ik gevoelsmatig zijn mening dat alles economisch te verklaren is (althans, zo begreep ik het). Er spelen wel meer factoren een rol in wat een mens/de mensheid drijft.

Niettemin ben ik heel tevreden dat boek nog eens herlezen te hebben en ik kijk al uit naar boekdelen 2 en 3 van dit werk.